PFAS in drinkwater: waarom TFA steeds meer zorgen baart

PFAS in drinkwater vraagt om aandacht. Nieuwe inzichten wijzen erop dat trifluorazijnzuur, meestal afgekort tot TFA, schadelijker kan zijn dan lange tijd werd gedacht. Juist deze kleine PFAS-variant verspreidt zich makkelijk via water en kan onder meer samenhangen met het gebruik van bestrijdingsmiddelen en toepassingen zoals airco’s. (bron)

PFAS is de laatste tijd veel in het nieuws en er komt waartschijnlijk een Eurpeesch verbot, maar het laat allemaal lang op zich wachten. Terwijl er toch al lang is aangetoond dat PFAS schadelijk en bijna overal in voorkomt, zelf in ons bloed en op de noordpool.

PFAS opruimen uit bodem en uit ons drinkwater kost veel geld. Bovendien blijven er nieuwe stoffen in het milieu terechtkomen. Daarom is het belangrijk om vervuiling bij de bron te beperken én kritisch te kijken naar manieren om je persoonlijke blootstelling te verminderen.

PFAS breken nauwelijks af en kunnen via bodem, voeding en water in je lichaam terechtkomen. Vooral TFA krijgt meer aandacht, omdat deze kleine PFAS-variant zich makkelijk via water verspreidt. Kraanwater blijft, volgens het RIVM, veilig om te drinken, maar bronaanpak en goede filtering verdienen steeds meer aandacht.

PFAS in drinkwater in het kort

PFAS zijn door de mens gemaakte stoffen die nauwelijks afbreken. Daardoor blijven ze lang aanwezig in de natuur en kunnen ze zich ophopen in water, bodem, voedsel en het menselijk lichaam.

De belangrijkste punten op een rij:

• PFAS breken nauwelijks af en worden daarom ook wel ‘eeuwige chemicaliën’ genoemd.
• TFA is klein en mobiel en lost makkelijk op in water.
• Het Ctgb beoordeelt 46 bestrijdingsmiddelen opnieuw vanwege de mogelijke uitspoeling van TFA naar het grondwater.
• Drinkwater is niet de grootste bron van PFAS. Via voeding krijg je gemiddeld meer PFAS binnen.
• Een geschikt waterfilter kan bepaalde PFAS-varianten verminderen, maar vormt geen vervanging voor strengere regels en een aanpak bij de bron.

De kern is eenvoudig: wat niet in het water terechtkomt, hoef je er later ook niet met veel moeite uit te halen.

Wat zijn PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor een grote groep chemische stoffen. De afkorting staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Bekende voorbeelden zijn PFOS, PFOA en GenX.

Deze stoffen kregen jarenlang een brede toepassing omdat ze bestand zijn tegen water, vet en hitte. Je vindt of vond ze bijvoorbeeld in blusschuim, waterafstotende kleding, verpakkingen, cosmetica en industriële toepassingen.

Die handige eigenschappen hebben ook een keerzijde. Veel PFAS-varianten breken vrijwel niet af. Ze kunnen zich verspreiden via lucht, oppervlaktewater en grondwater. Sommige PFAS kunnen het immuunsysteem beïnvloeden. Andere stoffen worden in verband gebracht met effecten op de lever, het cholesterolgehalte, de voortplanting en de ontwikkeling van het ongeboren kind. (bron)

PFAS is dus niet zo onschuldig, het heeft negatieve effecten voor delen van je lichaam en toch blijven ze maar zeggen dat het veilig is en niet in grote hoeveelheden voorkomt in bijvoorbeeld ons drinkwater. Maar ik denk dan meteen, als ik er zie wat ik van kan krijgen, krijg ik dit liever minimeel binnen. Daaerom drink ik zelf altijd gefilterd water uit onze waterfilter.

Waarom staat TFA ineens zo sterk in de belangstelling?

TFA is een ultrakorte PFAS-variant. De volledige naam is trifluorazijnzuur. Deze stof gedraagt zich anders dan veel bekendere PFAS-varianten.

TFA is:

• zeer klein;
• goed oplosbaar in water;
• mobiel in bodem en grondwater;
• nauwelijks afbreekbaar;
• lastig te verwijderen zodra de stof zich breed heeft verspreid.

Het Europese agentschap ECHA waarschuwt volgens berichtgeving van de NOS dat TFA mogelijk schadelijk is voor het ongeboren kind en negatieve effecten kan hebben op de voortplanting. ECHA noemt de stof persistent, mobiel en giftig. De organisatie waarschuwt ook voor langdurige en brede vervuiling van water.

TFA kan onder meer in het milieu terechtkomen via stoffen die worden gebruikt in bestrijdingsmiddelen. Ook toepassingen zoals airco’s spelen een rol in het bredere verhaal rond TFA. Door de kleine omvang verspreidt de stof zich relatief makkelijk via water. (bron)

Hoe komen PFAS in het drinkwater terecht?

PFAS kunnen op verschillende in ons water terecht komen. Dat gebeurt niet alleen via grote fabrieken. Ook historische vervuiling en alledaagse toepassingen spelen een rol.

Bron van PFAS	Route naar water	Waarom dit belangrijk is
Industriële uitstoot en lozingen	Via lucht, bodem en oppervlaktewater	PFAS kunnen zich over grote afstanden verspreiden
Blusschuim	Via vervuilde bodem naar het grondwater	Oude vervuiling blijft jarenlang aanwezig
Bestrijdingsmiddelen	Sommige stoffen kunnen afbreken tot TFA	TFA spoelt relatief makkelijk uit naar grondwater
Producten en afvalstromen	Via afvalwater, slijtage en verwerking	Kleine hoeveelheden zorgen samen voor brede vervuiling
Oppervlaktewater	Via rivieren en kanalen	Dit water dient op sommige plaatsen als bron voor drinkwater

Het RIVM geeft aan dat de blootstelling via drinkwater verschilt per waterbron. Drinkwater dat uit grondwater wordt gemaakt bevat gemiddeld minder PFAS dan drinkwater dat afkomstig is uit oppervlaktewater.

Zit er PFAS in Nederlands drinkwater?

Ja, in Nederlands drinkwater kunnen kleine hoeveelheden PFAS voorkomen. Dat betekent niet automatisch dat je kraanwater onveilig is, maar als je het hele verhaal tot nu toe gelezen hebt, denk ik dat het verstandig is om je drinkwater te filteren op PFAS.

Volgens het RIVM ligt de gemiddelde blootstelling via drinkwater alleen onder de gezondheidskundige grenswaarde. Wanneer je voeding en drinkwater samen bekijkt, ligt de gemiddelde blootstelling wel boven deze grenswaarde. Via voeding krijgen mensen gemiddeld meer dan drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater. (bron)

Waternet benadrukt eveneens dat kraanwater veilig te drinken is. Tegelijkertijd pleit het drinkwaterbedrijf voor een brede aanpak bij de bron. Zodra PFAS eenmaal in het water terechtkomen, kost verwijdering veel moeite en geld. (bron)

Het is dus verstandig om de ontwikkelingen rond PFAS serieus te nemen.

Welke norm geldt voor PFAS in drinkwater?

Voor een groep van twintig PFAS geldt in drinkwater een wettelijke grenswaarde van maximaal 100 nanogram per liter. Daarnaast gebruikt Nederland sinds 2022 een strengere richtwaarde van 4,4 nanogram PFOA-equivalenten per liter. Deze waarde houdt rekening met het verschil in schadelijkheid tussen PFAS-varianten.

Dat verschil is belangrijk. PFAS is geen enkele stof, maar een grote familie. De ene variant gedraagt zich anders dan de andere. Sommige stoffen hopen zich sneller op in het lichaam. Andere stoffen verspreiden zich juist makkelijker via water.

Bijna iedereen heeft PFAS in het bloed

Uit landelijk onderzoek van het RIVM blijkt dat bijna iedereen in Nederland verschillende PFAS-varianten in het bloed heeft. Bij vrijwel iedereen lag de hoeveelheid boven de richtwaarde. Zo zie je dat het verstandig is om bewust om te gaan met RIVM, want nu heeft bijna iedereen al een verhoogde waarde in zijn  bloed. Dat betekent niet dat je direct ziek zult worden. Het laat wel zien dat langdurige blootstelling aandacht verdient.

RIVM noemt het vrijwel onmogelijk om contact met PFAS volledig te voorkomen. De stoffen komen voor in bodem, voeding en drinkwater. Bedrijven en overheden hebben daarom een belangrijke verantwoordelijkheid om nieuwe vervuiling zo veel mogelijk te beperken. Te veel PFAS in je bloed: hoe bescherm jij jezelf?

Waarom worden 46 bestrijdingsmiddelen opnieuw beoordeeld?

Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden, kortweg het Ctgb, onderzoekt 46 bestrijdingsmiddelen opnieuw. De aanleiding is de mogelijke uitspoeling van TFA naar het grondwater.

Het Ctgb ziet sterke aanwijzingen dat bepaalde middelen mogelijk niet meer voldoen aan de wettelijke eisen. Bij de beoordeling kijkt het Ctgb specifiek naar de grenswaarde voor grondwater van 0,1 microgram TFA per liter. De organisatie wil uiterlijk op 30 april 2028 besluiten welke middelen mogen blijven, aangepast moeten worden of van de markt verdwijnen. (bron)

Het onderwerp ligt gevoelig. Een deel van deze middelen helpt boeren bijvoorbeeld om aardappelen te beschermen tegen phytophthora. Deze aardappelziekte kan een onbeschermd gewas snel aantasten.

Toch is uitstel geen structurele oplossing. Wanneer TFA zich eenmaal ophoopt in grondwater, wordt het probleem steeds groter en kostbaarder. De uitdaging ligt daarom bij het vinden van alternatieven die zowel landbouw als waterkwaliteit beschermen.

En zo zie je maar weer dat zelf bij aantoonbaar onveuige stoffen er weer te lang gewacht wordt met besluitvorming of een verbod. Terwijl dit voor iedreen beter zou zijn.

Waarom is PFAS opruimen zo lastig en duur?

PFAS verdwijnen niet vanzelf uit de bodem. Op voormalige vliegbasis Soesterberg kost het opruimen van vervuiling door oud blusschuim tientallen miljoenen euro’s. Op sommige plaatsen zit de vervuiling metersdiep in de bodem en kan deze langzaam richting grondwater en drinkwaterwinningen bewegen.

Onderzoekers schatten dat Nederland duizenden locaties met mogelijke PFAS-vervuiling telt. Het is niet altijd duidelijk welke plaatsen een direct risico vormen. Wel is duidelijk dat achteraf opruimen veel duurder en ingewikkelder is dan voorkomen dat PFAS in het milieu belanden.

Daarom draait een verstandig beleid om drie sporen:

1. Nieuwe uitstoot en lozingen zo veel mogelijk voorkomen.
2. Bestaande vervuiling gericht aanpakken waar risico’s het grootst zijn.
3. Beter safe then sorry, schaf een waterfilter aan om de vervuiling uit je drinkwater te krijgen.

Komt er een Europees verbod op PFAS?

Nederland werkt samen met Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Zweden aan een breed Europees voorstel om PFAS terug te dringen. Het voorstel richt zich op de volledige groep, zodat fabrikanten niet simpelweg de ene PFAS vervangen door een andere variant.

Het proces duurt lang. Dat komt onder meer doordat PFAS in veel producten en industriële toepassingen worden gebruikt. Voor sommige toepassingen zijn alternatieven beschikbaar. Voor andere toepassingen is meer onderzoek nodig.

Een breed Europees verbod is nog niet definitief. De Europese Commissie moet een definitief voorstel opstellen. Daarna stemmen de lidstaten over de regels.

Intussen blijft nationale actie belangrijk. Water stroomt vrolijk over grenzen heen en trekt zich weinig aan van deze eindeloze vergadertafels.

Kun je PFAS uit drinkwater filteren?

Een geschikt waterfilter kan bepaalde PFAS-varianten uit drinkwater filteren. Het resultaat hangt sterk af van:

het type PFAS;

• de gebruikte filtertechniek;
• de hoeveelheid filtermateriaal;
• de contacttijd met het water;
• de capaciteit van het filter;
• het tijdig vervangen van vervangfilters;
• beschikbare testresultaten.

Waternet gebruikt actieve kool om schadelijke stoffen, waaronder PFAS, uit water te halen. Het drinkwaterbedrijf onderzoekt hoe vaker reinigen en vernieuwen van het filtermateriaal de hoeveelheid PFAS verder kan verminderen.

Dat betekent niet dat ieder actief-koolfilter automatisch hetzelfde resultaat geeft. Een klein filter met weinig materiaal werkt anders dan een systeem met meerdere filterstappen en voldoende capaciteit.

Voor TFA is extra voorzichtigheid nodig. Deze stof is zeer klein en mobiel. Je kunt daarom niet zonder specifieke testresultaten aannemen dat een willekeurig waterfilter TFA effectief vermindert.

Bij deWaterfilter.nl kijken we liever naar aantoonbare prestaties dan naar grote beloften. Een waterfilter vormt een extra verdedigingslinie voor jouw drinkwater en gezondheid. Het ontslaat bedrijven en overheden niet van hun verantwoordelijkheid om vervuiling bij de bron te stoppen, want uiteindelijk beter is voor ons allemaal.

Welk waterfilter past bij jouw situatie?

De juiste keuze hangt af van wat je wilt bereiken. Wil je vooral je drinkwater in de keuken filteren? Dan is een waterfilter voor op de aanrecht vaak een praktische oplossing. Wil je het water op meerdere tappunten verbeteren? Dan past een systeem dat je op de waterleiding aansluit beter bij jouw situatie. een waterfilter voor je hele huis.

Let bij jouw keuze op:

• de gebruikte filtermaterialen;
• onafhankelijke testresultaten;
• het aantal filterstappen;
• het onderhoud;
• de vervangingskosten;
• de hoeveelheid water die je dagelijks gebruikt;
• de stoffen die het systeem aantoonbaar vermindert.

Een filter werkt alleen goed wanneer je het correct onderhoudt. Onze waterfilters kunnen meestal 9 tot 12 maanden met hun filters doen, dat is afhankelijk van de kwaliteit van het water wat er in gaat.

Bekijk ons assortiment waterfilters en kies een systeem dat aansluit op jouw situatie. Kom je er niet uit? Neem dan contact op voor persoonlijk advies.

Wat kun je zelf doen om je blootstelling te beperken?

Je kunt PFAS niet volledig uit je leven bannen. Wel kun je praktische keuzes maken die jouw blootstelling verminderen. Te beginnen met een gezonde leefstijl.

1. Blijf gewoon kraanwater drinken

Kraanwater blijft een verstandige keuze. Zeker als je gebruikt maakt van een waterfilter. Overstappen op flessenwater biedt niet automatisch een betere oplossing en zorgt voor extra verpakkingen en transport.

2. Eet gevarieerd

Volgens RIVM krijgen mensen via voeding gemiddeld meer PFAS binnen dan via drinkwater. Gevarieerd eten helpt om langdurige blootstelling via één specifieke bron te beperken.

3. Kijk kritisch naar producten

Let bijvoorbeeld op waterafstotende kleding, cosmetica en pannen met een antiaanbaklaag. RIVM noemt dit als voorbeelden van producten waarbij je bewustere keuzes kunt maken.

4. Kies een passend waterfilter

Wil je de hoeveelheid ongewenste stoffen in jouw drinkwater verder verminderen? Kies dan een systeem met heldere informatie over filtertechniek, onderhoud en testresultaten.

5. Blijf aandacht vragen voor bronaanpak

De grootste winst bereik je voordat PFAS in water, bodem en voeding belanden. Een waterfilter thuis helpt jou persoonlijk. Strenge regels helpen iedereen.

Conclusie: PFAS vraagt om nuchtere actie

PFAS in drinkwater vormt geen reden voor paniek, maar wel een reden om alert te blijven. Vooral de nieuwe inzichten rond TFA laten zien waarom bronaanpak belangrijk is. Deze kleine PFAS-variant verspreidt zich makkelijk via water en laat zich niet eenvoudig opruimen.

De slimste aanpak bestaat uit drie stappen:

1. Voorkom nieuwe vervuiling.
2. Stel strengere eisen aan uitstoot, lozingen en toepassingen.
3. Beperk jouw persoonlijke blootstelling met praktische keuzes en een passend waterfilter.

Geen bangmakerij en geen wondermiddelen. Gewoon helder waterbeleid, eerlijke informatie en slimme keuzes.

Veelgestelde vragen over PFAS in drinkwater

Wat is TFA?
TFA staat voor trifluorazijnzuur. Het is een zeer kleine PFAS-variant die nauwelijks afbreekt en makkelijk oplost in water. Daardoor kan TFA zich breed verspreiden via bodem, grondwater en oppervlaktewater.

Zit er PFAS in Nederlands drinkwater?
Ja, in Nederlands drinkwater kunnen kleine hoeveelheden PFAS voorkomen. De hoeveelheid verschilt per waterbron. Drinkwater uit grondwater bevat gemiddeld minder PFAS dan drinkwater uit oppervlaktewater.

Is kraanwater met PFAS nog veilig om te drinken?
Ja. Je kunt kraanwater blijven drinken. Volgens RIVM blijft de gemiddelde blootstelling via drinkwater alleen onder de gezondheidskundige grenswaarde. De totale blootstelling via voeding en drinkwater samen vraagt wel om verdere maatregelen.

Kun je PFAS uit drinkwater filteren?
Een geschikt waterfilter kan bepaalde PFAS-varianten verminderen. Het resultaat hangt af van het type PFAS, de filtertechniek, de capaciteit en het onderhoud. Actieve kool wordt ook door drinkwaterbedrijven gebruikt om PFAS te verminderen.

Verwijdert ieder actief-koolfilter ook TFA?
Nee. Je kunt niet aannemen dat ieder actief-koolfilter TFA effectief vermindert. TFA is zeer klein en mobiel. Kijk daarom altijd naar specifieke testresultaten en duidelijke productinformatie.

Waarom worden 46 bestrijdingsmiddelen opnieuw beoordeeld?
Het Ctgb onderzoekt of deze middelen te veel TFA kunnen laten uitspoelen naar het grondwater. Uiterlijk op 30 april 2028 wil het Ctgb besluiten welke middelen mogen blijven, aangepast moeten worden of verdwijnen.

Komt er een Europees PFAS-verbod?
Er ligt een breed Europees voorstel om PFAS terug te dringen. De procedure loopt nog. De Europese Commissie moet een definitief voorstel maken. Daarna stemmen de lidstaten over de regels.